بدمینتون یا پدل؟

آمار و محبوبیت جهانی

این عدد نکتهٔ مهمی را نشان می‌دهد: با وجود همهٔ هیجان رسانه‌ای پدل، بدمینتون هنوز از نظر تعداد بازیکنان جهانی، بزرگ‌ترین رشتهٔ راکتی دنیاست و دومین ورزش پرطرفدار جهان بعد از فوتبال به‌شمار می‌رود.

اسپانیا با بیش از ۶ میلیون بازیکن، بزرگ‌ترین بازار پدل جهان است. بعد از اسپانیا، ایتالیا و آرژانتین قرار دارند. اروپا به‌تنهایی بیش از ۶۰ درصد از بازیکنان پدل دنیا را در خود جای داده است. در سال‌های اخیر، کشورهایی مانند بریتانیا، امارات، هند و اندونزی هم رشد چشمگیری در این رشته داشته‌اند (گزارش رشد جهانی پدل). چهره‌های ورزشی مطرحی مانند لیونل مسی، سرنا ویلیامز و دیوید بکهام هم به این رشته علاقه نشان داده‌اند و همین موضوع به محبوبیت جهانی آن کمک کرده است.

نمودار: توزیع جغرافیایی بازیکنان پدل در جهان

نمودار: رشد بازیکنان پدل در بریتانیا (نمونه‌ای از یک کشور غیرسنتی)

پدل در ایران هنوز رشته‌ای نوپاست، اما رشد آن در تهران و کرج در چند سال اخیر سریع بوده است. فدراسیون اسکواش کشور فعلاً این رشته را اداره می‌کند. در تهران، سالن‌های پدل عمدتاً در مناطق شمالی شهر و اطراف استادیوم آزادی متمرکز هستند. در کرج نیز مجموعه‌هایی مانند پدل‌زون کردان با چند کورت استاندارد فعالیت می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین رویدادهای اخیر این رشته، افتتاح مجموعهٔ پدل شهید پارسا منصور هزارجریبی است. فدراسیون کشتی این مجموعه را ساخته و آن را با ۸ زمین استاندارد پدل، در فضایی سرپوشیده به مساحت بیش از ۴ هزار متر مربع، تجهیز کرده است. این مجموعه امروز بزرگ‌ترین مرکز پدل ایران و یکی از بزرگ‌ترین مراکز پدل جهان است و ظرفیت میزبانی مسابقات بین‌المللی را دارد (خبرگزاری برنا). سرمایه‌گذاری‌هایی در این مقیاس، جدیت رو به رشد نهادهای ورزشی کشور نسبت به این رشته را نشان می‌دهد.

ارقام زیر را از بررسی میدانی و تجربهٔ شخصی نویسنده در شهریور ۱۴۰۵ (اوت-سپتامبر ۲۰۲۶) جمع‌آوری کرده‌ام. با توجه به نوسانات اقتصادی، این اعداد ممکن است در آینده تغییر کنند.

در مقابل، ورزش بدمینتون از ابتدا هزینهٔ کمی داشته است. بیشتر بازیکنان تازه‌کار با یک راکت معمولی و کفش ورزشی ساده وارد زمین می‌شوند. این تفاوت هزینه، یکی از مهم‌ترین نقاط افتراق دو رشته است.

تاریخچهٔ بدمینتون به بیش از ۲۰۰۰ سال پیش برمی‌گردد. یونانیان باستان نیای این رشته، بازی «بتلدور و شاتل‌کاک»، را بازی می‌کردند و این بازی به چین، ژاپن و هند هم رسید. افسران بریتانیایی در قرن نوزدهم، در شهر پونا (پونه) هند، با اضافه‌کردن تور، نسخه‌ای رقابتی‌تر از این بازی اجرا کردند. آن‌ها فرم مدرن و قانون‌مند این رشته را در سال ۱۸۷۳ میلادی، در خانهٔ اربابی بدمینتون در گلاسترشر انگلستان تدوین و نام‌گذاری کردند؛ و انگلیسی‌ها انجمن بدمینتون خود را در سال ۱۸۹۳ تأسیس کردند.

تنیس هم ریشه‌ای قدیمی دارد. فرانسوی‌ها نیای آن، بازی «ژو دو پوم»، را در قرن دوازدهم و سیزدهم میلادی بازی می‌کردند؛ یعنی حدود ۸۰۰ سال قدمت. اسکواش جوان‌تر است؛ دانش‌آموزان مدرسهٔ هارو در انگلستان، در دههٔ ۱۸۳۰ میلادی این بازی را ابداع کردند؛ یعنی حدود ۱۹۰ سال قدمت.

پدل در این میان، جوان‌ترین عضو خانوادهٔ ورزش‌های راکتی است. عمر رسمی آن به سال ۱۹۶۹ برمی‌گردد؛ یعنی کمتر از ۶۰ سال. این قدمت، بهتر یا بدتر بودن هیچ‌کدام از این رشته‌ها را نشان نمی‌دهد؛ اما نشان می‌دهد بدمینتون، در قالب نیای باستانی خود، ریشه‌دارترین رشتهٔ راکتی جهان است.

برای درک بهتر تفاوت‌ها، جدول زیر بدمینتون، پدل، تنیس و اسکواش را از چند منظر فنی مقایسه می‌کند.

یک نکتهٔ فنی مهم: بدمینتون با رکورد رسمی فراتر از ۴۰۰ کیلومتر بر ساعت، همچنان سریع‌ترین رشتهٔ راکتی جهان است؛ هیچ‌یک از سه رشتهٔ دیگر به این رکورد نزدیک هم نشده‌اند (ورزش فانتزی یا مهلک‌ترین نبرد راکتی جهان؟).

نمودار: مقایسهٔ سرعت توپ/شاتل در رشته‌های راکتی

مهارت‌هایی که مستقیم منتقل می‌شوند

این بخش را از منظر فنی یک مربی می‌نویسم، نه از روی حدس. بازیکنان می‌توانند در پدل، جز در لحظهٔ سرویس و دریافت سرویس، در تمام طول رالی والی بزنند. بازیکن بدمینتون سال‌ها روی والی شبکه، سرعت مچ و واکنش در فاصلهٔ نزدیک تمرین کرده است؛ او این مهارت را تقریباً بدون واسطه به پدل منتقل می‌کند، چون هر دو رشته در نهایت به یک چیز نیاز دارند: دست سریع و تصمیم زودهنگام.

تکنیک اسمش بدمینتون هم پایهٔ خوبی برای ضربات بالای سر در پدل می‌سازد؛ ضرباتی مانند باندجا (bandeja)، ویبورا (vibora) و رولو (rulo). اما این انتقال، یک‌به‌یک نیست. راکت پدل زه ندارد و سنگین‌تر از راکت بدمینتون است؛ و پدل به دقت و کنترل جای‌گذاری پاداش می‌دهد، نه به قدرت خام. در بدمینتون، قدرت اسمش یک سلاح اصلی است؛ بازیکن بدمینتون باید این عادت قدرت‌محور را در پدل کنترل کند.

فوت‌ورک هم یک مزیت مستقیم دیگر است. سال‌ها تمرین اسپلیت‌استپ، تغییر جهت سریع و پوشش زمین با کمترین قدم، دقیقاً همان چیزی است که کورت کوچک‌تر و شلوغ‌تر پدل هم می‌طلبد.

مهارت تازه: خواندن دیوار

اما یک مهارت کاملاً جدید هم وجود دارد که هیچ بازیکن بدمینتونی از قبل آن را ندارد: خواندن دیوار. در بدمینتون، وقتی شاتل از زمین خارج می‌شود، رالی تمام می‌شود. در پدل اما اگر توپ بعد از برخورد به زمین به دیوار شیشه‌ای بخورد، همچنان زنده می‌ماند؛ بازیکن باید زاویهٔ بازگشت آن را پیش‌بینی کند. این یک مهارت فضایی و تاکتیکی کاملاً تازه است که او باید از صفر بیاموزد. بازیکن باید ذهنیتش را هم تغییر دهد: در بدمینتون او اغلب تلاش می‌کند رالی را سریع و با یک ضربهٔ قدرتمند تمام کند؛ در پدل، به‌خصوص به‌خاطر وجود دیوار، صبر و ساختن امتیاز در طول رالی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

کارشناسان به همین دلیل، آستانهٔ ورود فنی پدل را برای هر ورزشکار راکتی، از جمله بدمینتون‌کار، پایین‌تر از تنیس می‌دانند؛ عمدتاً به‌خاطر اندازهٔ کوچک‌تر کورت و نیاز کمتر به قدرت خام در ضربات (تحلیل ورودی فنی پدل). جمع این عوامل توضیح می‌دهد چرا بازیکنان حرفه‌ای بدمینتون معمولاً در بازهٔ زمانی کوتاهی به سطح رقابتی پدل می‌رسند.

برای اینکه این مقایسه صرفاً روی کاغذ نماند، دو گزارش واقعی از ساعت‌های هوشمند را کنار هم گذاشته‌ام: گزارش تیره متعلق به یک جلسهٔ تمرین بدمینتون تک‌نفره (سینگل) من است که ساعت Amazfit T-Rex Pro آن را ثبت کرده، و گزارش روشن متعلق به یک جلسهٔ پدل دونفره (دوبل) مسعود زینالی است که ساعت Garmin او ثبت کرده. هر دو گزارش واقعی و بدون دستکاری هستند.

پیش از خواندن تحلیل، یک محدودیت مهم را در نظر بگیرید: تفاوت‌های قد، وزن، تودهٔ عضلانی و سن بین من و آقای زینالی را در این مقایسه لحاظ نکرده‌ام. همچنین بدمینتون به‌صورت تک‌نفره (سینگل) و پدل به‌صورت دونفره (دوبل) اجرا شده؛ این تفاوت فرمت، به‌تنهایی می‌تواند بخش بزرگی از اختلاف اعداد را توضیح دهد. دو ساعت هم از دو برند متفاوت‌اند و ممکن است ناحیه‌های ضربان قلب (HR Zone) را با آستانه‌های اندکی متفاوت محاسبه کنند.

تحلیل فیزیولوژیک

وقتی کالری را بر دقیقه تقسیم می‌کنیم، بدمینتون تقریباً ۱۲.۸ کیلوکالری در دقیقه سوزانده و پدل حدود ۷.۳ کیلوکالری در دقیقه؛ یعنی نرخ سوخت‌وساز جلسهٔ بدمینتون نزدیک به ۷۵ درصد بالاتر بوده است. عدد گویاتر اما در توزیع ناحیه‌های ضربان قلب نهفته است: در جلسهٔ بدمینتون، ۸۰ درصد از کل زمان در دو ناحیهٔ بالایی (VO2max و بی‌هوازی) سپری شده؛ یعنی قلب برای بیشتر مدت تمرین، نزدیک به سقف ظرفیت خودش کار کرده است. در جلسهٔ پدل، برعکس، نزدیک به ۴۶ درصد از زمان در پایین‌ترین ناحیه (Zone 1) و تنها ۱۳ درصد در دو ناحیهٔ بالایی سپری شده است.

از دید فیزیولوژی ورزش، این الگو با فرمت هر دو بازی کاملاً هم‌خوانی دارد و نباید آن را به معنای «بدمینتون سخت‌تر از پدل است» تعبیر کرد. در بدمینتون سینگل، یک بازیکن به‌تنهایی کل زمین را پوشش می‌دهد و تقریباً هیچ استراحتی بین رالی‌ها ندارد؛ همین موضوع ضربان قلب را مداوم در ناحیه‌های بالا نگه می‌دارد. در پدل دوبل، هر بازیکن فقط نیمی از زمین را پوشش می‌دهد، دیوارها فرصت اضافی برای رسیدن به توپ می‌دهند، و ساختار امتیازدهی هم فاصله‌های استراحت بیشتری بین امتیازها ایجاد می‌کند. به بیان دیگر، این گزارش‌ها بیشتر تفاوت «سینگل در برابر دوبل» را نشان می‌دهند تا تفاوت ذاتی دو رشته؛ یک جلسهٔ پدل سینگل (در صورت وجود) یا بدمینتون دوبل، احتمالاً پروفایل متفاوتی ثبت می‌کرد.

نکتهٔ دیگر، RPE (میزان تلاش درک‌شده) است: من شخصاً آن جلسهٔ بدمینتون را ۷ از ۱۰ (خیلی سخت) ارزیابی کرده‌ام، و ساعت هم آن را «بیش‌ازحد» برچسب زده؛ این هم‌خوانی بین حس بدنی و دادهٔ عینی، اعتبار مقایسه را بالا می‌برد. با این حال، همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم، تفاوت‌های فردی (سن، وزن، تودهٔ عضلانی) و تفاوت الگوریتم دو برند ساعت را در این مقایسه لحاظ نکرده‌ایم؛ بنابراین این داده‌ها را باید یک نمونهٔ واقعی و آموزنده دید، نه یک نتیجه‌گیری علمی قطعی دربارهٔ کل دو رشته.

نظر منتقدان و بازیکنان سایر رشته‌های راکتی هم تصویر این مقایسه را کامل‌تر می‌کند. مارتین اچگارای، تنیس‌باز سابق و مربی فعلی پدل در اسپانیا، در تحلیلی صریح می‌گوید بسیاری از بازیکنان پدل، تنیس‌بازانی هستند که در تنیس به هدفشان نرسیده‌اند. او این موضوع را نه یک ضعف، بلکه فرصتی برای این رشته می‌داند تا افراد با پیش‌زمینه‌های مختلف در آن به شادی و موفقیت برسند (تحلیل مارتین اچگارای).

در مقابل، ستون‌نویس مجلهٔ بریتانیایی اسپکتیتور، در یادداشتی با لحنی تند، پدل را نسخه‌ای کم‌مایه‌تر از تنیس توصیف می‌کند. او با این حال تأیید می‌کند که پدل سریع‌ترین رشتهٔ رو به‌رشد جهان است و طرفدارانی مانند دیوید بکهام و لیونل مسی دارد (یادداشت مجلهٔ اسپکتیتور). این تضاد دیدگاه‌ها نشان می‌دهد پدل، مانند هر رشتهٔ رو به‌رشد دیگری، هم طرفدار پروپاقرص دارد و هم منتقد.

پیش از هر نتیجه‌گیری، یک نکته را روشن بگویم: در پرسش «بدمینتون یا پدل؟»، هر دو گزینه پاسخ درستی دارند. این نوشته قصد ندارد یکی را بر دیگری ترجیح دهد. آنچه در ادامه می‌آورم، مشاهدات یک مربی دربارهٔ روند فعلی دو رشته در ایران است.

هزینه و سرعت یادگیری دو رشته

پدل رشتهٔ جذاب، فنی و رو به‌رشدی است. حضور در این رشته اما هزینهٔ قابل‌توجهی می‌طلبد: اجارهٔ کورت، خرید تجهیزات و شهریهٔ مربی‌گری در پدل، از بیشتر رشته‌های راکتی دیگر بالاتر است. این رشته هنوز نوپاست، اما سرمایه‌گذاران چشمگیری پشت آن قرار گرفته‌اند؛ سالن‌های استاندارد و مجهزی مانند مجموعهٔ شهید پارسا منصور هزارجریبی، نمونهٔ این جدیت هستند.

همان‌طور که در بخش تحلیل فنی توضیح دادم، ورزشکاران باتجربهٔ راکتی، از جمله بدمینتون‌کاران، پدل را نسبتاً سریع یاد می‌گیرند؛ چون بسیاری از مهارت‌های پایه (والی، فوت‌ورک، تکنیک ضربات بالای سر) را از قبل دارند. یک ورزشکار می‌تواند با سه تا شش ماه تمرین، در مسابقات این رشته حاضر شود. در مقابل، بازیکن فوت‌ورک بدمینتون را هم تقریباً در همین بازهٔ زمانی یاد می‌گیرد؛ اما اجرای صحیح ضربات مختلف بدمینتون در سطح رقابتی، سال‌ها تمرین و تجربه می‌طلبد. مبالغ جایزهٔ مسابقات پدل هم معمولاً بالاتر است و همین موضوع انگیزهٔ حضور ورزشکاران را افزایش می‌دهد.

چرا مهاجرت اتفاق می‌افتد؟

بدمینتون از ابتدا ورزشی مفرح و کم‌هزینه بوده است. اغلب بازیکنان تازه‌کار با یک راکت ساده و کفش ورزشی معمولی وارد زمین می‌شوند. بازیکن تا زمانی که به سطح متوسط نرسد، معمولاً نیازی به تجهیزات حرفه‌ای پیدا نمی‌کند؛ و این مسیر ممکن است بیش از دو سال طول بکشد. در نقطهٔ مقابل، بازیکن پدل از همان ابتدای ورود، باید هزینهٔ قابل‌توجهی برای لباس، کیف، راکت و کفش بپردازد.

این تفاوت هزینه، دستمزد بهتری هم برای مربیان پدل به همراه می‌آورد. به همین دلیل، برخی مربیان و ورزشکاران رشته‌های راکتی دیگر، از جمله بدمینتون، به سالن‌های پدل جذب می‌شوند. بازیکنان حرفه‌ای بدمینتون به‌واسطهٔ سال‌ها تمرین فوت‌ورک، سرعت بالا و آمادگی بدنی برای حرکات انفجاری، معمولاً خیلی خوب در پدل ظاهر می‌شوند.

بخشی از این مهاجرت، به جایگاه فعلی بدمینتون در ایران هم برمی‌گردد. این رشته هنوز حمایت گستردهٔ اسپانسرهای ورزشی را ندارد؛ حضور رسانه‌ای آن هم در مقایسه با فوتبال یا حتی پدل محدودتر است. یک ورزشکار حرفه‌ای بدمینتون، پیش از پایان سن ورزش قهرمانی خود، ممکن است ترجیح دهد وارد رشته‌ای شود که ظاهراً آسان‌تر و پردرآمدتر به نظر می‌رسد.

بدمینتون از نونهالی تا بزرگسالی ورزشی در دسترس همهٔ قشرهای جامعه بوده است؛ نقطه‌قوتی که نباید فراموش کنیم. با این حال، دغدغهٔ اصلی من به‌عنوان یک مربی، سرعت پیشرفت پدل و مهاجرت مربیان و بازیکنان بدمینتون به این رشته، در بازهٔ زمانی نسبتاً کوتاه است. امیدوارم بدمینتون هم، مانند پدل، حمایت و سرمایه‌گذاری متناسب با جایگاه واقعی‌اش را در ایران دریافت کند. در نهایت، پرسش «بدمینتون یا پدل؟» پاسخ درست یگانه‌ای ندارد؛ انتخاب به هدف، بودجه و ذائقهٔ هر ورزشکار بستگی دارد.

برای مطالعهٔ بیشتر دربارهٔ اصول تمرینی و فنی بدمینتون، سری بزنید به
وبلاگ آکادمی بدمینتون هیرو، مرجعی کامل برای علاقمندان به رشته بدمینتون.